Xẹp phổi (atelectasis) là biến chứng thường gặp trong gây mê với tỷ lệ lên đến 75–90% bệnh nhân được thở máy trong phòng mổ, góp phần quan trọng trong tăng tỷ lệ biến chứng hô hấp sau mổ, giảm trao đổi khí và kéo dài thời gian nằm viện. Sinh lý bệnh xẹp phổi chu phẫu liên quan đến giảm thể tích cặn chức năng (FRC), hấp thu oxy, giảm hoạt động surfactant, rối loạn phân bố khí và thay đổi tư thế. Các yếu tố nguy cơ gồm béo phì, phẫu thuật bụng trên, phẫu thuật ngực, thời gian mổ kéo dài, sử dụng áp lực riêng phần oxy (FiO₂) cao và không sử dụng áp lực dương cuối kỳ thở ra (PEEP). Những năm gần đây, chiến lược thông khí bảo vệ phổi (lung-protective ventilation) đã chứng minh mang lại lợi ích: Thể tích thường lưu (VT) thấp, duy trì PEEP tối ưu, thường xuyên huy động phế nang (Alveolar recruitment maneuver :ARM) và cá thể hóa chiến lược thở máy nhằm giảm áp lực đẩy (driving pressure). Bên cạnh đó, chăm sóc trước và sau mổ như bỏ thuốc lá, tập thở cơ hoành, tối ưu hóa tình trạng dinh dưỡng, giảm đau đa mô thức và hỗ trợ hô hấp là yếu tố quan trọng. Mục tiêu của bài viết là cung cấp tổng quan cập nhật dựa trên bằng chứng y học từ 2020–2024 về các chiến lược phòng ngừa xẹp phổi trước, trong và sau mổ, bao gồm vai trò của PEEP, mức FiO₂, huy động phế nang, tư thế, và chăm sóc hậu phẫu, đồng thời đề xuất tiếp cận thực hành tối ưu cho bác sĩ gây mê – hồi sức nhằm giảm biến chứng hô hấp và cải thiện kết quả hồi phục sau phẫu thuật.