Tóm tắt guideline 2024 của ESC về kiểm soát huyết áp cao và tăng huyết áp – áp dụng vào thực tế tại Vinmec Phú Quốc

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1. Tóm tắt các khuyến cáo cốt lõi của ESC 2024
2. Phân tích điểm cập nhật quan trọng,
3. Đề xuất hướng áp dụng phù hợp với điều kiện thực hành tại Vinmec Phú Quốc.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến và quan trọng nhất, đóng vai trò trung tâm trong sinh bệnh học của đột quỵ, bệnh mạch vành, suy tim và bệnh thận mạn. Mặc dù có nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu huyết áp trong thực hành thường quy vẫn còn thấp, đặc biệt do tái khám không đều và sự đa dạng về đặc điểm bệnh nhân [1,2].

Hướng dẫn năm 2024 của Hội Tim mạch châu Âu (ESC) đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng từ tiếp cận dựa trên ngưỡng huyết áp sang chiến lược quản lý nguy cơ tim mạch toàn diện, sớm và cá thể hóa hơn [3]. Các khuyến cáo mới nhấn mạnh vai trò của đo huyết áp ngoài phòng khám, khởi trị sớm bằng phối hợp thuốc và giảm quán tính điều trị. Thông điệp cốt lõi là: “Chẩn đoán sớm hơn, Mục tiêu thấp hơn và Điều trị đơn giản hơn”.

Trong bối cảnh Vinmec Phú Quốc – nơi phục vụ song song cư dân địa phương và khách du lịch trong nước, quốc tế – việc áp dụng linh hoạt các khuyến cáo ESC 2024 có ý nghĩa thực tiễn đặc biệt.

II. CÁC KHUYẾN CÁO CHÍNH CỦA ESC 2024 VÀ ĐỊNH HƯỚNG ÁP DỤNG TẠI VINMEC PHÚ QUỐC

1. Định nghĩa và phân tầng tăng huyết áp: tiếp cận dựa trên nguy cơ tim mạch

ESC 2024 đưa ra phân loại huyết áp đơn giản gồm ba nhóm:

• Huyết áp không tăng (Non-elevated BP): < 120/70 mmHg.
• Huyết áp cao (Elevated BP): 120-139/70-89 mmHg.
• Tăng huyết áp (Hypertension): ≥ 140/90 mmHg.

Hướng dẫn khẳng định mối liên hệ tuyến tính giữa huyết áp và nguy cơ tim mạch, trong đó nguy cơ tăng ngay từ mức 130/80 mmHg, đặc biệt ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ kèm theo hoặc có tổn thương cơ quan đích [3,4]. Do đó, ESC không khuyến khích cách tiếp cận nhị phân “có hay không tăng huyết áp”, mà đề xuất đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện dựa trên tuổi, giới, hút thuốc, đái tháo đường, rối loạn lipid, bệnh thận mạn và tiền sử tim mạch.

Hình 1: Phân nhóm theo huyết áp tâm thu và mục tiêu điều trị hạ áp [3].

Áp dụng thực tế:

Nhóm “Huyết áp cao” không còn được coi là an toàn để theo dõi thụ động, mà cần can thiệp lối sống có hệ thống. Trong hồ sơ bệnh án được ghi rõ: “Huyết áp cao – nguy cơ tim mạch tiềm ẩn”, nhằm nâng cao nhận thức và tuân thủ của bệnh nhân.

2. Đo huyết áp: vai trò trung tâm của đo ngoài phạm vi phòng khám
ESC 2024 nâng cao vai trò của đo huyết áp tại nhà (HBPM) và theo dõi huyết áp lưu động 24 giờ (ABPM) trong chẩn đoán và theo dõi điều trị [3]. Các phương pháp này giúp phát hiện tăng huyết áp áo choàng trắng, tăng huyết áp ẩn giấu và đánh giá hiệu quả điều trị chính xác hơn so với đo tại phòng khám đơn thuần.
Hình 2: Hướng dẫn đo huyết áp tại nhà và theo dõi huyết áp lưu động [3].

Huyết áp đo tại phòng khám vẫn có vai trò sàng lọc ban đầu, tuy nhiên không còn được xem là cơ sở duy nhất để đưa ra quyết định điều trị.

Áp dụng thực tế:

Bệnh nhân được hướng dẫn ghi lại chỉ số huyết áp đo tại nhà, mang theo sổ ghi khi tái khám. Với các trường hợp huyết áp dao động, HBPM/ABPM giúp giảm sai lệch chẩn đoán và cá thể hóa điều trị. Việc theo dõi từ xa, thông qua liên lạc trực tiếp Bệnh nhân – Bác sĩ, cũng cho phép can thiệp sớm khi huyết áp vượt ngưỡng an toàn.

3. Mục tiêu huyết áp: “LOWER IS BETTER” nhưng phải cá thể hóa

ESC 2024 khuyến cáo mục tiêu huyết áp tâm thu <130 mmHg cho đa số bệnh nhân nếu dung nạp tốt, dựa trên bằng chứng giảm biến cố tim mạch rõ rệt [5]. Tuy nhiên, cần tránh hạ huyết áp quá mức ở người cao tuổi, bệnh nhân có nguy cơ té ngã hoặc suy thận tiến triển.

Áp dụng thực tế:

Hai nhóm bệnh nhân cần lưu ý tại Phú Quốc:

• Khách du lịch cao tuổi: Hạ huyết áp quá nhanh hoặc quá thấp có thể gây tụt huyết áp tư thế, té ngã.
• Người lao động trên biển/nông nghiệp: Làm việc ngoài trời, dễ mất nước; nguy cơ tụt áp và suy thận nếu dùng lợi tiểu hoặc ức chế RAAS liều cao.

Quy trình thực hành:

• Bước 1: Khởi trị hướng tới mục tiêu < 140/90 mmHg trước.
• Bước 2: Nếu dung nạp tốt à Tăng liều để đạt mục tiêu <130 mmHg.
• Bước 3: bắt buộc đo huyết áp tư thế đứng ở bệnh nhân >65 tuổi hoặc có đái tháo đường trước khi tăng liều.

4. Điều trị không dùng thuốc: nền tảng bắt buộc

ESC 2024 tiếp tục nhấn mạnh vai trò của thay đổi lối sống ở mọi giai đoạn: giảm Natri, kiểm soát cân nặng, tăng hoạt động thể lực, hạn chế rượu bia và chế độ ăn lành mạnh [6]. Tuy nhiên, không nên trì hoãn điều trị thuốc ở bệnh nhân nguy cơ cao.

Áp dụng thực tế:

Trong bối cảnh văn hóa ẩm thực mặn tại Phú Quốc, bữa cơm của người dân thường có chén nước mắm cốt (độ đạm cao, muối nhiều) hoặc các loại khô cá, mắm, thì chiến lược “Giảm hại” được ưu tiên thay vì cấm đoán: pha loãng nước mắm khi sử dụng, chấm nhẹ, hạn chế húp nước canh/súp và tránh các loại khô/mắm chế biến sẵn có độ mặn cao. Đồng thời, khuyến khích tận dụng nguồn Kali tự nhiên như chuối, nước dừa và rau xanh (trừ bệnh nhân suy thận nặng).

5. Điều trị thuốc và giảm quán tính điều trị (therapeutic inertia)

Giảm quán tính điều trị là điểm nhấn lớn của ESC 2024. Guideline khuyến cáo khởi trị sớm bằng viên thuốc phối hợp hai thành phần cho đa số bệnh nhân nhằm đạt mục tiêu nhanh hơn và cải thiện tuân thủ [3]. Đơn trị liệu chỉ dành cho nhóm nguy cơ rất thấp hoặc bệnh nhân rất cao tuổi, già yếu.
Các nhóm thuốc nền tảng gồm: ức chế men chuyển/chẹn thụ thể angiotensin, chẹn kênh canxi DHP và lợi tiểu thiazide hoặc thiazide-like. Vai trò của beta-blockers được chỉ định trong bệnh mạch vành, suy tim, rung nhĩ và các tình trạng cường giao cảm.

Hình 3: Lưu đồ hướng dẫn chọn lựa thuốc hạ áp [3].

Áp dụng thực tế:

Thực trạng: Người dân địa phương thường:

• Hay quên uống thuốc do bận rộn, hoặc đi biển dài ngày.
• Tự ý ngưng thuốc khi thấy “trong người đã khỏe”.
• Ngại uống nhiều viên thuốc.

Khắc phục:

• Khoa Dược đảm bảo có đầy đủ các dạng phối hợp kinh điển:
  • Amlodipine + Perindopril/Telmisartan (Hiệu quả, bảo vệ cơ quan đích).
  • Telmisartan + HCTZ (Chi phí hợp lý).
  • Indapamide (phối hợp thêm khi bộ đôi CCB + ACEi/ARB chưa đạt được mục tiêu)
• Tư vấn bệnh nhân: “”Đây là thuốc thế hệ mới, 2 trong 1. Bác chỉ cần nhớ uống 1 lần vào buổi sáng, hiệu quả bảo vệ suốt 24h, giảm tác dụng phụ phù chân của thuốc cũ”.

III. KẾT LUẬN

ESC 2024 phản ánh sự thay đổi căn bản trong quản lý tăng huyết áp: từ điều trị dựa trên con số sang chiến lược giảm nguy cơ tim mạch toàn diện, điều trị sớm và cá thể hóa. Tại Vinmec Phú Quốc, thành công trong quản lý Tăng huyết áp không nằm ở việc sao chép máy móc guideline, mà ở sự uyển chuyển: nghiêm ngặt trong chẩn đoán, mềm dẻo trong tư vấn lối sống và hiện đại trong quản lý điều trị. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kiểm soát huyết áp, mà là phòng ngừa đột quỵ và nhồi máu cơ tim cho cộng đồng cư dân và du khách trên Đảo Ngọc. Với nguồn lực và mô hình chăm sóc hiện có, Vinmec Phú Quốc có nhiều thuận lợi để triển khai hiệu quả các khuyến cáo này trong thực hành thường quy.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Mills KT, et al. Global disparities of hypertension prevalence and control. Circulation. 2020;141:933–945.
2. Zhou B, et al. Worldwide trends in hypertension prevalence and control. Lancet. 2021;398:957–980.
3. Williams B, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024.
4. Lewington S, et al. Age-specific relevance of usual blood pressure. Lancet. 2002;360:1903–1913.
5. Ettehad D, et al. Blood pressure lowering for prevention of cardiovascular disease. Lancet. 2016;387:957–967.
6. Whelton PK, et al. Lifestyle modification and blood pressure. Hypertension. 2018;71:1269–1324.

Tác giả: Lương Võ Quang Đăng – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Phú Quốc

0