MỚI

Phương thức lây nhiễm HIV và các biện pháp phòng ngừa HIV

Ngày xuất bản: 09/06/2023

Phương thức lây nhiễm HIV qua 3 con đường chính: đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ sang con. Với người có nguy cơ cao lây nhiễm HIV, việc dự phòng sau phơi nhiễm HIV –  PEP, hay dự phòng trước phơi nhiễm HIV – PrEP  (với điều kiện XN HIV âm tính) cùng với các biện pháp phòng tránh lây nhiễm HIV khác (Quan hệ tình dục và tiêm chích an toàn,không truyền máu, không cho con bú cho đến khi loại trừ được tình trạng nhiễm HIV…..) Tuân thủ điều trị và xét nghiệm thường xuyên là những việc cần lưu ý để phòng tránh lây nhiễm HIV.

1. Đại cương về virus HIV và các khái niệm cơ bản

HIV tấn công vào tế bào CD4 của hệ thống phòng vệ miễn dịch của cơ thể. Là một virus ARN gồm 9200 nucleotid
• HIV là một “retrovirus”, nghĩa là:
– Sao chép từ ARN thành ADN sử dụng enzyme sao chép ngược
– ADN được tạo ra sau đó tích hợp vào bộ gen của tế bào vật chủ (lympho bào T)
– Sau đó virus HIV (ARN và các protein) tiếp tục được tạo ra bằng phức hợp ADN này

HIV gây nhiễm tế bào người như thế nào?

Nguồn chứa HIV:

– Máu và các dịch cơ thể: tinh dịch, dịch âm đạo, dịch não tủy, nước mắt, nước bọt…

– Tuy có một lượng virus rất nhỏ trong nước mắt, nước bọt nhưng cho đến nay chưa có bằng chứng về chúng đóng vai trò trong việc lây nhiễm.

Tế bào CD4 có vai trò gì?

– Vai trò của tế bào CD4:

CD4 là một protein trên bề mặt của tế bào lympho T, có thể phát hiện bằng các máy đếm CD4; Số lượng tế bào CD4 là một chỉ số quan trọng đánh giá mức độ miễn dịch của cơ thể.

Số lượng CD4 bình thường ở người lớn là từ 1000-1200 cell/mm3 , khi số lượng CD4 <500 là bắt đầu có suy giảm miễn dịch và khi CD4 <200 là AIDS

Số lượng CD4 có thể sử dụng để quyết định bắt đầu điều trị:
· Khi bắt đầu điều trị thuốc dự phòng.
· Khi bắt đầu điều trị ARV.
· Nhiễm trùng cơ hội nào thường gặp nhất khi bệnh nhân có các triệu chứng cấp tính.
· Tải lượng virus:
o Là số lượng virus HIV trong 1mm3 máu bệnh nhân.
o Chỉ mức độ nhân lên của HIV và tốc độ phá hủy tế bào CD4.

Định nghĩa (2): Tải lượng virus
• Tải lượng virus là lượng HIV trong máu
• Lượng HIV trong máu chỉ điểm mức độ HIV nhân lên và tốc độ phá hủy tế bào CD4
• Xét nghiệm tải lượng virus đo lường lượng ARN HIV trong huyết tương

Định nghĩa (3): Xét nghiệm HIV
• Xét nghiệm kháng thể HIV xác định kháng thể với virus HIV trong máu
• Sau khi nhiễm HIV 1-3 tháng mới có thể phát hiện được kháng thể này bằng xét nghiệm
kháng thể HIV chuẩn

HIV tiến triển qua những giai đoạn khác nhau, bao gồm:
1. Nhiễm HIV tiên phát
2. Giai đoạn tiềm tàng
3. Nhiễm HIV có triệu chứng
4. AIDS (nhiễm HIV tiến triển)

2. Phòng ngừa lây nhiễm HIV

Nguyên tắc phòng ngừa phổ quát
• Coi tất cả máu và dịch cơ thể đều có nguy cơ lây nhiễm
• Làm giảm tối đa phơi nhiễm với máu và dịch cơ thể thông qua:
– Sử dụng hàng rào bảo vệ (găng tay, áo choàng bảo hộ, kính mắt)
– Vệ sinh tay (rửa tay ướt, rửa tay khô)
– Thực hành tiêm an toàn (bơm kim tiêm sạch, đúng quy trình)

– Không sử dụng chung bơm kim tiêm

– Quan hệ tình dục an toàn
– Kiểm soát môi trường máu và dịch cơ thể (xử lý rác thải y tế)
– Xử trí các vật sắc nhọn (xử lý bơm kim tiêm và vật sắc nhọn)

2.1 Phòng ngừa lây truyền hiv từ mẹ sang con:
Thời điểm lây truyền của HIV:
– Trước sinh (khi mang thai, trong tử cung): 25%
– Khi sinh (lúc chuyển dạ và sinh con): 50%
– Sau sinh (qua bú mẹ): 25%.
Lây truyền HIV trong thời kỳ mang thai:
Màng nhau có tác dụng bảo vệ thai nhi.
– HIV từ máu mẹ có thể xâm nhập vào thai nhi thông qua màng nhau thai.
– Trong giai đoạn cuối của thai kỳ, màng nhau thai mỏng dần, tạo thuận lợi cho
sự xâm nhập của HIV từ mẹ sang con.
– Tế bào CD4 có HIV có thể xâm nhập vào thai nhi thông qua màng nhau thai.

2.2  Dự phòng trước phơi nhiễm HIV – Prep

PrEP hay Pre-Exposure Prophylaxis có nghĩa là Dự phòng trước phơi nhiễm = Dùng ARV TRƯỚC KHI phơi nhiễm HIV đối với người có HIV âm tính nhằm dự phòng lây nhiễm HIV.
• PrEP là chiến lược dự phòng HIV mới bằng cách sử dụng thuốc ARV đối với người chưa nhiễm HIV.
• Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO) , PrEP là biện pháp dự phòng bổ sung đối với những người có nguy cơ lây nhiễm HIV cao.
• PrEP có hiệu quả rất cao trong phòng lây nhiễm HIV: Giảm đến 99% nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục nếu dùng theo đúng chỉ định và Với người tiêm chích ma tuý có tác dụng bảo vệ ít nhất 74%.

PrEP sử dụng cho “Tất cả những người CHƯA NHIỄM HIV mà có NGUY CƠ
lây nhiễm HIV cao”
Các nhóm đối tượng rất hiệu quả với PrEP:
• Nam có quan hệ tình dục  với nam (MSM), Người chuyển giới nữ (TG);
• Các cặp dị nhiễm (vợ/chồng/bạn tình thường xuyên có HIV dương tính).
• Người tiêm chích ma túy;
• Phụ nữ mại dâm.

MSM và TG được xem là có nguy cơ nhiễm HIV nếu họ có ít nhất một hành vi nguy cơ trong 6 tháng trước:

  • Quan hệ tình dục qua đường hậu môn mà không dùng BCS.
  • Sử dụng ma túy đá (methamphetamine tinh thể), tiêm chích ma tuý khi QHTD.
  • Bán dâm.
  • Nhiều hơn 1 bạn tình.
  • Mắc nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục (STI).
  • Đã từng sử dụng PEP

2.3 Dự phòng sau phơi nhiễm HIV – PEP

Các phương thức phơi nhiễm HIV bao gồm:

  • Quan hệ tình dục không an toàn: Quan hệ tình dục không sử dụng bảo vệ như bao cao su hoặc bị rách, hoặc quan hệ tình dục với người nhiễm HIV đều có thể dẫn đến phơi nhiễm HIV.
  • Sử dụng chung kim tiêm hoặc vật dụng tiêm chích: Việc sử dụng chung kim tiêm hoặc vật dụng tiêm chích có thể dẫn đến phơi nhiễm HIV nếu chúng không được vệ sinh sạch sẽ hoặc không được sử dụng đúng cách.
  • Truyền máu: Việc nhận máu từ người nhiễm HIV hoặc sử dụng chung vật dụng sắc nhọn không được vệ sinh sạch sẽ cũng có thể dẫn đến phơi nhiễm HIV.
  • Sử dụng chung dao cạo râu: Sử dụng chung dao cạo râu có thể dẫn đến phơi nhiễm HIV nếu chúng được sử dụng chung với người nhiễm HIV.
  • Phơi nhiễm do nghề nghiệp: công an, nhân viên y tế…

Nếu  nghi ngờ mình đã phơi nhiễm HIV, bạn cần thực hiện các bước sau:

  • Đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn và kiểm tra HIV.
  •  Nếu thời gian phơi nhiễm trong vòng 72h, cân nhắc sử dụng PEP.

PEP (Post-Exposure Prophylaxis) là một phương pháp phòng ngừa nhiễm HIV cho những người đã tiếp xúc với virus HIV, để giảm nguy cơ nhiễm HIV sau khi tiếp xúc với máu, tinh dịch, âm đạo, nước tiểu, nước bọt hoặc dịch cơ thể khác của người bị nhiễm HIV.

PEP thường được sử dụng như một biện pháp khẩn cấp, trong vòng 72 giờ sau khi tiếp xúc với virus HIV. Sử dụng thuốc kháng retrovirus (ARV) trong 28 ngày để ngăn chặn vi rút HIV phát triển trong cơ thể.

 

Xem thêm:

Cần làm gì sau khi phơi nhiễm HIV?

facebook
92

Bài viết liên quan

Bình luận0

Đăng ký
Thông báo về
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
Xem tất cả bình luận

Bài viết cùng chuyên gia