Khó nhất trong cấp cứu và hồi sức không phải là “bù dịch hay không”, mà là cho đúng liều, đúng thời điểm, đúng bệnh nhân. Thực tế, nhiều bác sĩ vẫn dựa vào đường kính IVC đơn độc để suy luận “thiếu dịch hay quá tải”. Trong khi đó, chỉ số này có rất nhiều bẫy sinh lý và bệnh lý: IVC có thể giãn do hở van ba lá, tăng áp phổi, hoặc thay đổi kích thước ở vận động viên, và cũng có thể xẹp giả trong bối cảnh tăng áp lực ổ bụng [1,2].Quan trọng hơn, IVC không nói cho ta biết cơ quan đích đang “nghẹt” đến mức nào. Gan, ruột và đặc biệt là thận mới là nơi chịu hậu quả rõ nhất của sung huyết tĩnh mạch hệ thống, nhưng các tổn thương này thường bị bỏ sót nếu chỉ nhìn IVC hoặc chỉ dựa vào triệu chứng [4,6]. Đây cũng là lý do vì sao trong hồi sức cấp cứu, phù phổi và suy thận cấp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với “quá tải dịch” [1,4-6].Về cơ chế, phù phổi (nhất là phù phổi do tim) chủ yếu phản ánh tăng áp lực đổ đầy tim trái và tăng áp lực thủy tĩnh mao mạch phổi. Nó có thể xảy ra trong “pressure overload” (tăng hậu gánh, HFpEF, rối loạn thư giãn, bệnh van tim…) ngay cả khi tổng thể tích tuần hoàn không tăng nhiều. Nói cách khác, bệnh nhân có thể “đầy phổi” nhưng chưa chắc “đầy tĩnh mạch hệ thống” [1,4-6].Ở chiều ngược lại, một phần quan trọng của tổn thương thận cấp (AKI) trong ICU là AKI do sung huyết tĩnh mạch (congestive nephropathy). Khi áp lực nhĩ phải (RAP) tăng, áp lực này truyền ngược ra hệ tĩnh mạch thận, làm giảm áp lực tưới máu cơ quan (MAP − CVP) và giảm lọc cầu thận, dù huyết áp động mạch đôi khi vẫn “ổn”. Đây là cơ chế trung tâm giải thích vì sao sung huyết có thể trực tiếp làm nặng chức năng thận [1,2].Chính vì vậy, có những tình huống rất dễ “đi sai đường” nếu chỉ nhìn triệu chứng: phù phổi do tăng hậu gánh mà dùng lợi tiểu mạnh có thể làm giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng và khiến AKI nặng thêm. Ngược lại, AKI do sung huyết mà né lợi tiểu sẽ khiến thận tiếp tục bị “kẹt nghẹt” và xấu đi [1,4-6]. Nhóm khó nhất là bệnh nhân vừa phù phổi vừa AKI. Khi đó, bác sĩ lâm sang sẽ dễ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan “lợi tiểu thì sợ tụt thể tích, còn không lợi tiểu thì sợ phù phổi tiến triển”. Với tình huống này thì siêu âm đánh giá sung huyết tĩnh mạch VExUS (Venous Excess Ultrasound) trở thành mảnh ghép quan trọng. VExUS không được thiết kế để trả lời câu hỏi mơ hồ như “dư dịch hay thiếu dịch?”, mà để trả lời câu hỏi thực dụng hơn và liên quan trực tiếp đến tổn thương cơ quan: bệnh nhân có đang bị sung huyết tĩnh mạch hệ thống đủ mức gây ảnh hưởng tạng như gan, thận hay không, và đáp ứng ra sao sau can thiệp [1-3,4-8]? Bài viết này nhằm cung cấp hướng dẫn ngắn gọn, dễ áp dụng để bác sĩ lâm sang có thể làm VExUS nhanh tại giường, đọc đúng, tránh bẫy và ra quyết định điều trị hợp lý, đặc biệt trong những tình huống dễ “lợi tiểu sai”.