MỚI

Điều trị gãy xương đốt ngón tay

Ngày xuất bản: 14/04/2023

Gãy xương đốt ngón tay (gãy phalanx) là một chấn thương rất phổ biến ở tay, thậm chí là toàn bộ cơ thể người. Các xương bàn tay được căn chỉnh một cách hoàn hảo để dễ dàng thực hiện các nhiệm vụ như điều khiển hay cầm nắm đồ vật. Gãy xương ngón tay gây cản trở thực hiện các chức năng bình thường này.

Nhóm tác giả: 

PGS. TS. Trần Trung Dũng, ThS. BSNT. Vũ Tú Nam, BS. Hoàng Văn Ban

1. Gãy xương đốt ngón tay gần và giữa

1.1. Gãy phạm khớp

Gãy khối lồi cầu: gãy đơn giản, gãy hai lồi cầu, tổn thương xương sụn

  • Tất cả đều cẩn nắn chỉnh về giải phẫu. Phẫu thuật CRIF hoặc ORIF có thể dùng cho mọi loại gãy xương đốt ngón tay gần và giữa phạm khớp. Ngoài ra cũng có thể sử dụng phương pháp CRPP.
  • Cân nhắc phẫu thuật CRIF cho loại gãy không di lệch bởi vì chúng không vững và khó để cố định trong nẹp hoặc bột.
  • Gãy phạm khớp nhiều mảnh rời nên điều trị kết hợp tái tạo bề mặt khớp nếu có thể. Những trường hợp nặng khó nắn chỉnh về giải phẫu thì nên điều trị bảo tồn bằng bất động sớm. Phẫu thuật viên nên trao đổi với bệnh nhân về việc có thể sẽ phải mổ lần 2.

Gãy trật nền đốt bàn giữa phạm khớp

  • Gãy bờ gan nên đốt giữa (Gãy di lệch phía gan tay)
    • Các cách điều trị còn nhiều tranh cãi và phụ thuộc vào bao nhiêu phần trăm bề mặt khớp tổn thương.
    • Chấn thương quá duỗi ngón không có tiền sử trật khớp, tổn thương<30% mặt khớp (không di lệch); nẹp gấp 20° và băng dính với ngón liền kể trong 3 tuần, sau đó sử dụng ngón liền kề để tập biên độ vận động
    • Trường hợp từ 40% mặt khớp: thường không vững, có thể sử dụng hệ thống cố định ngoài động. Suzuki/Slade sử dụng đinh Kirschner 1,6-1,8 mm và băng thun cố định. Nếu cần có thể ORIF.
    • Nếu ổ gãy quá phức tạp và liên quan từ 40% đến 50% mật khớp: sử dụng kỹ thuật tạo hình tấm gan tay hoặc tái tạo mặt khớp bằng mảnh ghép xương móc bán phẩn; nếu như trên 50%: tái tạo khớp liên đốt.
  • Gãy bờ mu nền đốt giữa (Gãy di lệch phía mu tay)
    • Thường là hậu quả của bong điểm bám của dải trung tâm gân đuôi ngón.
  • Ổ gãy có di lệch <1mm: có thể cho nẹp ngón như đứt gân duỗi thông thường
  • Ổ gãy có đi lệch >1 mm hoặc bán trật mặt gan khớp liên đốt 1-2: cần thiết phải cố định ổ gãy, CRIF hoặc ORIF đều được.
  • Gãy Pilon (gãy vụn mặt khớp nến xương đốt giữa giống như gãy Pilon cẳng chân, đây là loại gãy hiếm gặp) (Suzuki/Slade sử dụng đinh Kirschner 1,6-1,8mm và băng thun cố định). Có thể ORIF nếu như ổ gãy cần bất động thêm.
  • Gãy ngoài khớp:
    • Gãy thân xương: nếu ổ gãy di lệch hoặc mất vững có thể chỉ định CRIF hoặc ORIF. Gãy đầu xương đốt gần thường lồi phía gan tay. Nên cân nhắc chỉ định CRPP bằng cách xuyên đinh qua khớp bàn ngón, cố định khớp bàn ngón tư thế gấp.
    • Ổ gãy ở nền đốt giữa ngón tay có xu hướng gập góc về phía mu tay, trong khi đó gãy ở cổ đốt thì gập góc gan tay bởi sự co kéo của gân. Nắn kín bằng cách kéo ngón tay sau đó cố định ngón tay bằng nẹp.
    • Trường hợp nắn kín mà ổ gãy không vững hoặc không làm vững được ổ gãy thì có thể phẫu thuật CRPP hoặc CRIF, ORIF với vít mini hoặc chỉ thép.

Phương pháp mổ mở điều trị gãy xương maliet

Phương pháp mổ mở điều trị gãy xương maliet

1.2. Gãy xương đốt ngón tay xa

1.2.1. Gãy xương đốt ngón tay xa phạm khớp

  • Gãy xương “mallet”: Là tổn thương gãy bong điểm bám tận của gân duỗi. 

Ngón tay “mallet” (mallet finger) hay ngón tay bóng chày (baseball finger), ngón tay rơi (dropped finger) thường gặp khi vận động viên chơi bóng chày hoặc bóng rổ bị bóng đập vào đầu ngón dẫn đến gãy bong điểm bám gân duỗi hoặc đứt điểm bám tận gân duỗi với hình dáng đặc biệt của ngón tay: khớp liên đốt xa bị thiểu duỗi, đốt xa bị rơi xuống.

Điều trị còn nhiều tranh cãi. Với gãy không hoặc ít di lệch, mảnh nhỏ không bán trật khớp có thể điều trị tốt bằng nẹp bất động duỗi khớp liên đốt xa trong 6-8 tuần. Với gãy mảnh lớn (>30% mặt khớp) thường điều trị bằng phẫu thuật. Có nhiều phương pháp phẫu thuật từ CRPP, CRIF, ORIF với đa dạng các loại phương tiện kết hợp xương đến cả hệ thống cố định ngoài.

Các loại gãy xương đốt ngón tay xa 

Các loại gãy xương đốt ngón tay xa 

A: Gãy dọc thân xương, B: Gãy ngang thân xương, C: Gãy vụn chòm, D, E: Gãy xương Mallet – gãy bong điểm bám gân duỗi (D: Mảnh nhỏ, không bán trật khớp, E: Mành lớn, bán trật khớp),
F: Gãy Jersey (gãy bong điểm bám gân gấp), G: Gãy hoàn toàn mặt khớp
  • Gãy xương “jersey”: Là tổn thương gãy bong điểm bám tận của gân gấp sâu.

Ngón tay “jersey” (jersey finger): thường gặp trong môn bóng đá hoặc bóng bầu dục khi cầu thủ túm áo của đối phương kéo đối thủ đang chạy ra xa dẫn đến lực làm quá duỗi khớp liên đốt xa trong khi phắn còn lại ở tư thế gấp. Điều này dẫn đến gãy bong điểm bám gân gấp sâu hoặc tổn thương gân gấp sâu.Thường gặp ở ngón 4 rồi đến ngón 5.

Điều trị: nếu mảnh xương lớn thì kết hợp xương bằng đinh Kirschner, chỉ thép hoặc vít mini, nếu mảnh xương nhỏ hoặc vụn thì đính lại điểm bám gân gấp sâu. Nếu để muộn có thể phải ghép gân gấp sâu hai thì.

1.2.2. Gãy xương đốt ngón tay xa ngoài khớp

Có nhiều loại như gãy ngang, gãy dọc thân xương, gãy vụn chòm đốt xa nhưng thường đều tổn thương giường móng. Điều trị chủ yếu bằng nắn kín và nẹp qua khớp liên đốt xa, khớp liên đốt gần vận động tự do. Thưởng dùng nẹp Iselin.

  • Gãy Seymour: là loại gãy ngang ngoài khớp nền xương đốt ngón xa và có tổn thương giường móng gây ra do đốt xa bị nén ép. Thường gặp ở trẻ nhỏ, gãy bong sụn tiếp đầu gần xương đốt ngón xa. Đây là một loại gãy hở, do đó điều trị cần cắt lọc, tưới rửa sạch vết rách giường móng sau đó khâu lại giường móng và xuyên đinh cố định diện gãy qua khớp liên đốt xa.

1.3. Gãy – trật khớp tụ cốt – bàn

  • Trật khớp tụ cốt – bàn thường là do va chạm mạnh liên quan đến các cấu trúc bao gồm tổn thương mạch – thần kinh.
  • Sự chồng lấp trên phim XQ nghiêng làm che mất các tổn thương. Trên phim chụp nghiêng 30 độ sẽ làm rõ được tổn thương.
  • Khi gãy kèm trật bao gồm vỏ phần mu của xương móc, chụp cắt lớp vi tính là cần thiết để đánh giá tốt hơn giải phẫu bệnh học.
  • Hầu hết tổn thương tụ cốt – bàn ngón cái là gãy kèm trật hơn là chỉ trật đơn thuần. Các thể liên quan đến gãy trật bao gồm: gãy Bennett: gãy kèm trật khớp một phần, gãy Ronaldo: gãy kèm trật khớp hoàn toàn.
  • Gãy trật khớp tụ cốt – bàn về phía mu thường không hiệu quả với cố định ngoài và bó bột đơn thuần. CRPP, CRIF hoặc ORIF là phương pháp nên được lựa chọn để điều trị.
facebook
1

Bài viết liên quan

Bình luận0

Đăng ký
Thông báo về
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
Xem tất cả bình luận

Bài viết cùng chuyên gia